Trong số các bình luận về thông báo phát hành LibreOffice 26.8, có một câu hỏi: “Vậy, việc không có AI giờ là một tính năng?”

LibreOffice không bác bỏ trí tuệ nhân tạo. Nhưng một bộ ứng dụng văn phòng được hàng chục triệu người dùng — trong trường học, bệnh viện, cơ quan công quyền, công ty luật và hàng nghìn tổ chức khác — sẽ không đưa một tính năng mới vào cấu hình mặc định cho tới khi tính năng đó có thể được cung cấp đúng các điều kiện mà dự án đặt ra theo nguyên tắc của mình.

Tiêu chí để AI có thể vào cấu hình mặc định

1. Người dùng kiểm soát nơi thực hiện suy luận

Người dùng phải chọn được nơi thực hiện suy luận: trên máy tính cục bộ, trên hạ tầng do người dùng trực tiếp kiểm soát, hoặc trên dịch vụ do chính người dùng lựa chọn. Một thiết lập mặc định âm thầm chuyển hướng tới một nhà cung cấp duy nhất không phải là một lựa chọn.

2. Không nội dung nào rời máy tính khi chưa được phép

Nội dung tài liệu là tài sản của người dùng; trong nhiều trường hợp, nó còn là dữ liệu được pháp luật bảo vệ: bệnh án, hồ sơ vụ án, hồ sơ đấu thầu, dữ liệu học sinh. Việc truyền dữ liệu ra ngoài phải là kết quả của một quyết định của người dùng, không phải hành vi chạy ngầm của ứng dụng.

3. Không telemetry dưới bất kỳ hình thức nào

LibreOffice không thu thập dữ liệu sử dụng, và điều này cũng phải áp dụng cho các tính năng AI.

4. Không phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất

Một tích hợp chỉ hoạt động với API của một công ty duy nhất là cơ chế khóa chân nhà cung cấp, dù ghi chú phát hành có mô tả thế nào. Giao diện phải mở và để nhiều backend có thể triển khai.

5. Không đánh đổi định dạng

Nội dung do AI tạo ra phải ở định dạng ODF, như mọi nội dung khác, và phải giữ nguyên cấu trúc, kiểu dáng và ngữ nghĩa. Một trợ lý tạo tài liệu bằng định dạng độc quyền sẽ kéo dài tình trạng khóa chân nội dung.

6. Hoàn toàn tùy chọn

Tính năng phải cài được, gỡ được và không xuất hiện trong giao diện người dùng với những người không muốn dùng — kể cả quản trị viên triển khai phần mềm trên hàng nghìn máy trạm nhưng vì chính sách công ty không cho phép sử dụng AI.

Với người dùng và quản trị viên Linux, các tiêu chí trên cũng là bộ câu hỏi kiểm tra khi đánh giá một extension AI bên thứ ba:

  • Nơi chạy mô hình là đâu và người dùng có kiểm soát được không?
  • Có đường truyền nội dung ra ngoài khi chưa được cho phép hay không?
  • Có telemetry hay không?
  • Có phụ thuộc API của một nhà cung cấp duy nhất không?
  • Nội dung tạo ra có ở định dạng ODF và giữ nguyên cấu trúc, kiểu dáng, ngữ nghĩa không?
  • Có thể gỡ bỏ hoàn toàn khỏi giao diện khi chính sách yêu cầu không?

Chưa có tích hợp nào đạt đủ điều kiện

Đối chiếu với danh sách trên, hiện chưa có tích hợp nào vừa đáp ứng đủ mọi yêu cầu, vừa có thể được triển khai, bật mặc định và hỗ trợ trong suốt vòng đời của một bản phát hành. Đây là đánh giá về hiện trạng công nghệ và các giải pháp dựa trên nó, không phải là phán xét về giá trị của lĩnh vực.

Trong lúc chờ đợi, người dùng Linux muốn dùng AI có thể cài một trong các extension hiện có, tìm thấy trên trang extension của LibreOffice hoặc từ các nguồn phân phối độc lập. Hầu hết các extension này kết nối tới một mô hình chạy cục bộ qua Ollama, LM Studio hoặc một endpoint tương thích OpenAI, nghĩa là tài liệu không rời khỏi máy tính.

Đây là extension bên thứ ba ở các mức độ hoàn thiện khác nhau, do chính tác giả của chúng phát triển và bảo trì chứ không phải do The Document Foundation. Người dùng và quản trị viên nên đánh giá chúng như với bất kỳ thành phần bên thứ ba nào: kiểm tra xem có endpoint đám mây được cấu hình hay không, và nhà cung cấp xử lý dữ liệu nhận được như thế nào. Cơ chế extension cung cấp AI cho người muốn dùng mà không gây hệ quả gì đối với những người dùng còn lại.

Vì sao The Document Foundation có động cơ khác biệt

Lý do khiến quan điểm của The Document Foundation khác các bộ ứng dụng văn phòng chủ đạo gần như không liên quan tới công nghệ.

Với một công ty bán thuê bao, trợ lý AI biện minh cho việc tăng giá và củng cố lý do phải giữ toàn bộ tài liệu trong hạ tầng của chính họ. Tính năng và mô hình kinh doanh bổ trợ cho nhau, nên tích hợp không chỉ hấp dẫn mà gần như là bắt buộc.

The Document Foundation là tổ chức phi lợi nhuận: không có gói thuê bao cần bảo vệ, không có hoạt động bán thêm để thúc đẩy, không có dữ liệu để thương mại hóa. Điều này không khiến tổ chức thông thái hơn các bên khác, nhưng có nghĩa là họ có thể dành thời gian cần thiết để quyết định xem điều gì thực sự hữu ích cho người dùng, vì họ không bị thúc ép bởi kết quả kinh doanh theo quý.

Tương lai không phải là lời từ chối cuối cùng

Các tiêu chí trên không phải là một sự bác bỏ dứt khoát. Ngành AI đang chuyển động rất nhanh; suy luận tại chỗ (on-premises) đang trở nên dễ quản lý trên phần cứng tiêu chuẩn; và các mô hình mở đang cải thiện nhanh hơn nhiều so với hầu hết chúng ta từng dự đoán. Nếu một phương pháp tích hợp đáp ứng đủ mọi điều kiện xuất hiện, chúng tôi sẽ đánh giá nó rất kỹ lưỡng.

Cho đến lúc đó, sẽ không có AI dưới bất kỳ hình thức nào trong cài đặt mặc định; các extension sẽ dành cho những ai muốn tích hợp AI, và chúng tôi sẽ theo dõi sát sao hướng đi thực sự của công nghệ.